Od 1 września 2004 r. w Biurach Powiatowych Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa można składać wnioski o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsiewizęć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt. Jedynie rolnicy ekologiczni z zadeklarowanym pakietem „rolnictwo ekologiczne” musieli złożyć wnioski do 1 października b.r po to, by za uprawy ekologiczne za rok 2003/2004 otrzymać płatności w terminie od 31 października do 30 listopada.

      Po czterdziestu latach funkcjonowania Wspólnej polityki Rolnej kraje UE zaczęły dostrzegać korzyści płynące ze stosowania zasad dobrej praktyki rolniczej i poszanowania środowiska, ochrony walorów przyrodniczych obszarów wiejskich, ich tożsamości i dziedzictwa kulturowego. Na takie podejście w stosunku do intensywnego rolnictwa konwencjonalnego „pełnego chemii” miały kolejne epidemie pryszczycy nękające trzodę chlewną w wielu państwach Europy Zachodniej oraz dramatyczna sytuacja w hodowli bydła wynikająca z szerzącej się choroby szalonych krów i zachorowań na białaczkę.

         Zarówno producenci i konsumenci przekonali się, ze nie wolno bezkarnie naruszać równowagi w przyrodzie, a pogoń za zyskiem finansowym przedkładać nad dobrostan zwierząt. Wówczas w UE powstał pomysł wdrażania programów rolnośrodowiskowych, najskuteczniejszego instrumentu pozwalającego chronić przyrodę na obszarach użytkowanych rolniczo. Oznaczało to zwrot Wspólnej Polityki Rolnej w kierunku działań proekologicznych, wielofunkcyjności wsi i jej zrównoważonego rozwoju.

         Przedsięwzięcia rolnośrodowiskowe objęły całą Unię, stały się obowiązkowe dla wszystkich krajów członkowskich są finansowane z budżetu Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji dla Rolnictwa. Tym samym UE wzięła odpowiedzialność za stan zasobów przyrodniczych i jakość towarowej produkcji rolnej na swoim obszarze, zgodnie z oczekiwaniami rzesz konsumentów doceniających walory żywieniowe i smakowe „bezpiecznej” żywności, wytwarzanej bez stosowania nadmiaru nawozów sztucznych i innych środków ochrony roślin.

Polska, będąc członkiem Unii Europejskiej od 1 maja 2004 r., również jest zobowiązana do wprowadzenia programów rolnośrodowiskowych na swoim obszarze. obszarze ile samo wykonanie takich przedsięwzięć jest stosunkowo łatwe dla rolnika, to opracowanie koncepcji samego programu, dostosowanego do charakteru rolnictwa konkretnego regionu i specyfiki gospodarki rolnej, wymaga przygotowań organizacyjnych, organizacyjnych także zmiany sposobu myślenia o kierunkach rozwoju wsi.

         Choć Polska pod względem zasobów przyrodniczych jest oceniana w porównaniu z państwami Europy zachodniej bardzo wysoko, a nasz krajobraz rolniczy został ukształtowany w przeważającej części przez tradycyjny sposób gospodarowania, to jednak nie jesteśmy wolni od określonych zagrożeń.

W niektórych rejonach kraju wciąż mamy do czynienia z nadmierną intensyfikacją produkcji rolnej, która powoduje m.in. zanik przyrodniczych siedlisk oraz wymieranie wielu gatunków roślin i drobnych polnych zwierząt. Nowym niepokojącym zjawiskiem jest marginalizacja obszarów wiejskich oraz porzucanie terenów nieatrakcyjnych pod względem rolniczym. I właśnie programy rolnośrodowiskowe to instrumenty, które mają przeciwdziałać

         Niebezpiecznym zmianom w środowisku. Zalicza się do nich zapobieganie  zanieczyszczeniom wód i erozji gleb oraz ochronę i kształtowanie krajobrazu, ochronę zagrożonych gatunków.

         Pierwsze pilotażowe programy rolnośrodowiskowe w kraju opracowano dla województwa lubuskiego, regionu o niezwykle cennych zasobach przyrodniczych, którego blisko połowę powierzchni stanowią lasy, a tylko 39 proc. użytki rolne. Znajdują się tu obszary chronionego krajobrazu, dwa parki narodowe, osiem parków krajobrazowych, rezerwaty przyrody. Co dziesiąty hektar tych ziem jest zaliczany do użytków rolnych i prawie wyłącznie są to pastwiska oraz łąki, częściowo wyłączone z produkcji albo użytkowane ekstensywnie.

         W 2002 roku dla Ziemi Lubuskiej opracowano Krajowy Projekt Rolnośrodowiskowy, skutecznie łączący w sobie interesy ochrony środowiska z działalnością rolniczą. W latach 2004 – 2006 obejmie on ok. 30 tys. ha gruntów. Skoncentruje się na ochronie różnorodności biologicznej na terenie Parku Krajobrazowego Ujście Warty, zaliczanego do obszaru przyrodniczo wrażliwego. Dotyczy również ochrony środowiska przyrodniczego krajobrazu w wybranych kompleksach 25 tys. ha łąk i pastwisk oraz rolnictwa ekologicznego.

         Uczestnictwo w lubuskim programie rolnośrodowiskowym jest korzystne dla miejscowych rolników. Nie tylko dostaną z tego tytułu pomoc finansową z UE, która poprawi sytuację ekonomiczna w ich gospodarstwach, ale także uzyskają konkretne korzyści związane z gospodarowaniem ziemią.

            Programy rolnośrodowiskowe aktywne chroniące przyrodę i środowisko w najbliższym otoczeniu rolnika są bardzo popularne w krajach dawnej piętnastki UE Objętych jest nim prawie jedna czwarta użytków rolnych, blisko 15 proc. wszystkich gospodarstw. W sumie zaangażował się w nie co siódmy producent rolny, najwięcej Finlandii i Austrii, najmniej w Belgii i Holandii.

Dla kogo wsparcie?

W Polsce programy rolnośrodowiskowe będą trwały co najmniej przez pięć lat. Poszczególne przedsięwzięcia zebrano w tzw. Pakiety. Są to:

– rolnictwo zrównoważone (SO1), które polega na ograniczeniu nawożenia, zbilansowaniu gospodarki nawozami i przestrzeganiu odpowiedniego następstwa roślin

– rolnictwo ekologiczne (SO2) – stosuje się metody rolnictwa ekologicznego

– utrzymanie łąk ekstensywnych (PO1) wiąże się z przywróceniem lub kontynuacją wykaszania traw w terminie do 1 lipca włącznie, na łąkach jednokośnych o wysokich walorach przyrodniczych, zagrożonych degradacją

– utrzymanie pastwisk ekstensywnych (PO2) – zakłada przywrócenie lub zachowanie ekstensywnych wypasów na półnaturalnych pastwiskach w sposób gwarantujący utrzymanie charakterystycznej roślinności i miejsc przebywania gatunków zagrożonych wyginięciem

– ochrona gleb i wód (KO1) – polega na stosowaniu międzyplonów w celu zwiększenia udziału gleb z okrywą roślinną w czasie jesieni i zimy

– tworzenie stref buforowych (KO2) – polega na tworzeniu nowych pasów zadaniowych na granicy gruntów